30-03-2012

“De immunologie is volwassen geworden”

Dirk Roos

Dirk Roos

“De moderne immunologie heeft er heel lang over gedaan om van belofte tot behandeling te komen”, zegt prof.dr. Dirk Roos. “Maar nu is ze toch echt volwassen geworden.” Immunologisch sprak met Roos over ondergewaardeerde granulocyten en de combinatie van onderzoek en toepassing. “Het is geen l'art pour l'art.”

Kort voor zijn kandidaats chemie in 1965 aan de Universiteit van Amsterdam maakte Dirk Roos (1941) kennis met de biochemie. “We bestudeerden heel fanatiek de chemie van het leven.” Toen hij een promotieplaats in de biochemie zocht kwam hij uit bij het Centraal Laboratorium voor de Bloedtransfusiedienst (CLB, nu Sanquin). Geen slechte keus; het CLB, met professor Van Loghem aan het roer, stond in hoog aanzien. Roos is er tot op de dag van vandaag actief. “Ik heb nooit een reden kunnen vinden om weg te gaan.”

Roos promoveerde op het metabolisme van lymfocyten. De methoden die hij daarbij ontwikkelde kwamen van pas toen zich een kinderarts met een patiëntje meldde. “Het patiëntje had afwijkingen in de granulocyten, een bepaald type witte bloedcel dat belangrijk is bij de afweer tegen micro-organismen. De afwijkingen konden we aantonen met de methoden die ik voor de lymfocyten had ontwikkeld.”

Het kind werd gered, en de granulocyten lieten Roos niet meer los. “Het waren ondergewaardeerde cellen: terwijl lymfocyten dagen nodig hebben om op gang te komen, kunnen granulocyten al binnen enkele minuten losbarsten.”

Geen l'art pour l'art
Roos werd hoofd van de afdeling Bloedcelchemie. Belangrijk onderzoeksthema was het proces van fagocytose, waarbij witte bloedcellen bacteriën, schimmels en andere indringers opnemen en afbreken. Granulocyten spelen daar een belangrijke rol in, maar ook  monocyten, macrofagen en eosinofiele granulocyten. Roos focuste op de onderlinge samenwerking van de verschillende witte bloedcellen en hun verhouding tot antistoffen en het complementsysteem. Later kwam er de genetica bij. “Als je het DNA kunt lezen weet je waarom een patiënt een bepaalde afwijking heeft: dat ligt aan een specifieke mutatie in een specifiek gen.” In eerste instantie leek dit Roos het ultieme antwoord op de vraag waarom eiwitten al dan niet functioneren of tot expressie komen. “Dat ben ik later gaan nuanceren, het systeem zit ongelofelijk ingewikkeld in elkaar. Met moderne sequencing technieken kunnen we dat nu veel beter onderzoeken.”

Roos en zijn collega's passen de genetica onder andere toe voor prenatale diagnostiek. “We kunnen ernstige ziekten zoals chronische granulomateuze ziekte (CGD) aantonen met behulp van foetaal DNA. Sanquin doet de diagnostiek voor heel Europa.”

Roos' hart ligt bij de combinatie van onderzoek en toepassing. “Je wilt begrijpen hoe de natuur in elkaar zit, maar niet bij wijze van 'l'art pour l'art'.”

Van belofte naar behandeling
Roos is voorvechter van vrijheid van wetenschappelijk onderzoek. Ook benadrukt hij het belang van samenwerking en openheid. Tijdens een sabbatical hield hij in de Verenigde Staten een lezingentournee over granulocyten. Goed voor het onderzoek én voor zijn contacten. “Ik geloof in samenwerking en ben altijd zo open mogelijk geweest over de onderzoeksresultaten. Samen zet je grotere stappen.”

En dat is nodig, zegt hij. “De moderne immunologie heeft er heel lang over gedaan om echt iets te betekenen voor patiënten, het bleef bij beloften. Pas sinds kort kunnen we patiënten echt behandelen met bijvoorbeeld monoclonale antistoffen en cytokines, ontdekt dankzij de immunologie. De immunologie is volwassen geworden.”

Webdesign © 2012 Strik Design