30-03-2012, categorie: Transplantatie

Immunogenetica bij het BPRC: Resusapen beantwoorden essentiële vragen

Ronald Bontrop, BPRC

Ronald Bontrop, directeur BPRC

Transplantatie is succesvolle klinische praktijk. De huidige transplantatieprotocollen zijn deels gebaseerd op onderzoek bij het Biomedical Primate Research Centre (BPRC) in Rijswijk. De ontrafeling van immunogenetische mechanismen waarin MHC-antigenen een rol spelen, gaat intussen door. “Onze kolonie resusapen kan vragen beantwoorden die van grote betekenis zijn voor de mensheid”, benadrukt prof.dr. Ronald Bontrop, directeur van het BPRC.

Chimpansees kunnen geïnfecteerd worden met HIV, maar worden niet ziek. Datzelfde geldt voor een klein aantal mensen met MHC-moleculen die lijken op die van chimpansees. Bontrop: “We denken dat na een pandemie onder chimpansees alleen de individuen overleefden die dankzij hun polymorfisme resistent waren.”
Zoiets kan bij de mens ook gebeuren – dat gebeurt bijvoorbeeld met HIV in Afrika. Daarom is de ontrafeling van dit soort resistentiemechanismen belangrijk. “Mensen vaccineren en besmetten met een dodelijk virus om te bepalen of het vaccin werkt is geen optie”, stelt Bontrop vast. “We hebben dus helaas nog geen alternatief voor proefdieren. Van de hele kolonie resusapen in Rijswijk is het MHC-polymorfisme gekarakteriseerd. Dat is uniek in de wereld. Mede daarom kunnen we via vergelijkend genetisch onderzoek bepalen hoe de verschillende soorten bepaalde infecties controleren. Door het onderzoeken van systemen in andere soorten groeit ons begrip van het menselijk immuunsysteem. Er zijn veel overeenkomsten, maar juist de kleine verschillen verschaffen veel inzicht.”

Mildere middelen
In het verleden verrichtte het BPRC veel preklinisch transplantatie-onderzoek, met Van Bekkum en Van Rood als trekkers. Inmiddels is transplantatie redelijk uitontwikkeld. Bontrop: “De meeste resterende vraagstellingen kunnen de klinieken zelf oplossen. Er ligt nog wel een uitdaging bij immuun-tolerantie. Momenteel onderdrukken we de afstotingsreactie met sterke medicijnen, met het risico op het ontstaan van maligniteiten. Op basis van de enorm toegenomen genoomkennis komen er selectievere, mildere middelen die immuun-tolerantie kunnen induceren. We beoordelen in het BPRC of die middelen werken en veilig zijn. Een 'outbred' apenpopulatie lijkt veel meer op de menselijke situatie dan knaagdiermodellen.”

Zwangerschap
Voor het algemene begrip van MHC-herkenning is ook zwangerschap een cruciaal modelsysteem. Bontrop: “De moeder ontwikkelt immuuntolerantie tegen de vreemde antigenen van de vader, anders is er geen succesvolle vruchtzetting. Op het scheidingsvlak tussen moeder en kind voorkomen specifieke MHC-moleculen een 'afstotingsreactie'. De MHC-commando's zorgen voor uitschakeling van potentieel gevaarlijke cellen. Wat op dat grensvlak gebeurt heeft belangrijke implicaties voor zowel transplantatie als in vitro fertilisatie. We zijn dan ook erg geïnteresseerd in de reproductiebiologie.”

De MHC-mechanismen zijn complex, maar komen in essentie neer op herkenning van 'zelf' of 'niet-zelf'. “Dat bepaalt bijvoorbeeld ook of een nieuw vaccin wordt herkend en werkt of niet”, zegt Bontrop. “Dat beproeven we hier in onze complexe apenmodellen. Omdat we onze kolonie gekarakteriseerd hebben en de genetische variatie kennen, weten we precies welke individuen nuttig zijn in een proef. Zo kunnen we het aantal proefdieren minimaliseren. Door de modellen zo goed mogelijk te definiëren, halen we meer kennis uit minder dieren. Onze dierproeven dragen zo bij aan het verminderen van dierproeven.”

Webdesign © 2012 Strik Design