27-03-2012, categorie: Transplantatie

Het mysterie van de zwangerschap

Irma Joosten, Radboud UMC Nijmegen

Irma Joosten, Radbout UMC Nijmegen

Een foetus bestaat voor de helft uit genen van de vader en voor de helft uit genen van de moeder. Maar terwijl bij een transplantatie met niet-eigen materiaal wél afstotingsverschijnselen optreden, verlopen de meeste zwangerschappen succesvol. Hoe kan dit? Als we het mysterie van de zwangerschap doorgronden, kunnen we die kennis misschien gebruiken om de afstotingsverschijnselen bij transplantatie te beperken. Prof.dr. Irma Joosten, hoogleraar Medische Immunologie aan het Radboud UMC in Nijmegen, zet zich hiervoor in.

“Heel lang hebben we gedacht dat, omdat de foetus niet wordt afgestoten, het immuunsysteem wel onderdrukt zal zijn bij een zwangerschap”, zegt Joosten. “Dat bleek onjuist, het immuunsysteem is juist heel actief. Het is alleen meestal niet schadelijk voor de foetus. Moeder en kind ontwikkelen tolerantie voor elkaar.” Hoe zit dat dan? Onderzoek toonde aan dat het baarmoederslijmvlies nét voor innesteling van de eicel veel actieve ‘Natural Killer' (NK)-immuuncellen' telt. Dat is goed, want deze cellen bevorderen de innesteling en de ontwikkeling van de placenta. De foetus heeft daarbij zelf een rol: hij zendt een signaal naar de moeder dat de NK-cellen aan het werk zet. “Tegelijkertijd is het belangrijk dat de cellen niet té actief worden”, legt Joosten uit. “De bevruchte cel moet zich voldoende ver, maar niet té ver in het baarmoederslijmvlies nestelen. Daarvoor hebben we actieve regulatie. Een onderdeel hiervan vormen de regulatoire T-cellen: zij controleren de immuunreactie. Andere T-cellen en macrofagen bestrijden een eventuele (virale) infectie.”

Samenstelling groepen immuuncellen
Verloopt de innesteling goed, dan verloopt de zwangerschap vaak ook goed. Maar soms gaat het mis: er treedt een miskraam op, of zwangerschapsvergiftiging. Wat gaat er dan precies fout? Joosten: “Om die vraag te beantwoorden, wilden we graag weten of bij de innesteling de samenstelling van de drie groepen immuuncellen verschilt van die bij een succesvolle zwangerschap. Ook wilden we graag weten of de foetus andere, of andere hoeveelheden eiwitten tot expressie brengt.” Het bleek dat bij vrouwen met zwangerschapsproblememen een ander type NK-cellen actief was, er problemen waren in de hoek van de regulatoire cellen en er verminderde expressie van het HLA-G eiwit was.

Menstruatiebloed
De volgende stap is te achterhalen hoe dit komt en wat er aan te doen is. Daarvoor zet het Radboud UMC een studie in met menstruatiebloed van vrouwen die een niertransplantatie hebben gehad, afgezet tegen 'normale' vrouwen. “Menstruatiebloed geeft een goed idee van de samenstelling van het baarmoederslijmvlies”, legt Joosten uit. “We kiezen voor getransplanteerde vrouwen omdat zich hier vaak complicaties voordoen zoals vroeggeboorte en zwangerschapsvergiftiging. Bovendien is er een directe link naar het immuunsysteem; getransplanteerde vrouwen slikken namelijk permanent afweeronderdrukkende middelen. Misschien heeft dit een veranderde samenstelling van de immuuncellen in het baarmoederslijmvlies tot gevolg. Als we dit kunnen vaststellen, dan vergroot dat ons inzicht in de rol van het immuunsysteem bij zwangerschappen. Kennis, die we ook weer kunnen toepassen bij transplantatie. Het maakt het bovendien mogelijk om op termijn te achterhalen welke immuunsuppressiemiddelen een zwangerschap beter mogelijk maken dan andere.”

Webdesign © 2012 Strik Design