Goed kijken naar wat je ziet - en níet ziet

Emeritus prof.dr. Ben Zegers, pediatrische immunoloog

Ben Zegers

Emeritus prof.dr. Ben Zegers (1940) heeft zijn sporen verdiend in de pediatrische immunologie. “Een fascinerend vakgebied, waarin in korte tijd enorm veel doorbraken zijn geboekt”, zegt hij.

Toen Ben Zegers in 1965 zijn studie biochemie afrondde, lagen de banen voor het oprapen. Hij koos voor de piepkleine afdeling immunochemie in het Academisch Ziekenhuis van Utrecht. “We werkten aan het ophelderen van de structuur van antistoffen”, vertelt hij. In 1974 zou hij op dit onderwerp promoveren: 'Studies on Fd-fragments of human immunoglobulins' was de titel van zijn proefschrift. Zegers' hoofdtaak lag inmiddels elders. “Ik ben in 1971 gevraagd om de laboratoriumafdeling immunologie bij het Wilhelmina Kinderziekenhuis op te zetten”, zegt hij. De pediatrische immunologie, een specialisme dat nog in de kinderschoenen stond, zou hij de rest van zijn loopbaan trouw blijven.

Thymus- en enzymdefect
“Het was een tijd waarin je, dankzij een aantal doorbraken, voor het eerst goede diagnostiek naar het functioneren van het menselijk immuunsysteem kon doen. Ik richtte me in eerste instantie op de diagnostiek bij kinderen met een aangeboren afwijking van het immuunsysteem. Kinderen die bijna een experiment van de natuur genoemd konden worden, die bijvoorbeeld door het ontbreken van een thymus weerloos waren tegen bepaalde infecties. Zij leerden ons enorm veel over de bouw en de functie van het immuunsysteem. In diezelfde periode kwamen er ook behandelmogelijkheden beschikbaar, zoals beenmergtransplantatie en thymustransplantatie. Ook konden antistoffen aan patiënten worden toegediend.”
Bijzonder was een familie met drie patiënten. “Bij een van de drie stelden we een thymusdefect en een enzymdefect vast. Hoewel wereldwijd niemand zich kon voorstellen dat er een causaal verband was, hebben wij en anderen dat wel degelijk aangetoond.” Een andere bijzondere ontdekking was dat sommige kinderen immuunglobulinen met lambda- maar geen kappa-type lichte ketens hadden. “Dat wierp de vraag op waarom we twee typen lichte ketens hebben als één kennelijk ook volstaat.”

Polysaccharide antigenen
Tot medio jaren tachtig was pediatrische immunologie vooral beschrijvend, benadrukt Zegers. “Je  beschreef een defect en ging op zoek naar een behandeling, maar kon niet tot op moleculair genetisch niveau afdalen. Dat veranderde begin jaren '90. Moleculair genetisch onderzoek wierp licht op verschillende door ons beschreven entiteiten. Gen-transplantatie kwam voorzichtig in beeld.”
Naast de diagnostiek bij kinderen met een aangeboren afwijking, focuste Zegers in zijn loopbaan op de afweer tegen polysaccharide antigenen. “Kinderen onder de twee jaar kunnen slecht antistoffen aanmaken tegen (suiker)gekapselde bacterieën. Dat komt doordat de T-cellen nog onvoldoende presteren. Tegen eiwit-antigenen kunnen kinderen al vanaf de geboorte afweer opbouwen. Door aan de koolhydraten een eiwit te hangen, kunnen ze dat ook tegen polysaccharide antigenen. Ons fundamenteel onderzoek en inzicht in de werking van het immuunapparaat hebben bijgedragen aan de huidige vaccins.”

Talent
Zegers heeft zich zijn carrière lang ingezet voor de interactie tussen klinici en onderzoekers. Eerst vanuit het laboratorium, waar hij artsen uitdaagde om symptomen te analyseren vanuit de immunologische invalshoek. “Kijk goed naar wat je ziet - en níet ziet, hield ik hen voor.” Later als directeur van de onderzoekschool Infection & Immunity. Ook doceerde Zegers immunologie in Zimbabwe en maakt hij deel uit van het steering committee van NWO WOTRO, dat investeert in  vier onderzoeks- en behandelcentra voor HIV/AIDS , malaria en tuberculose in zuidelijk Afrika. Sinds zijn emeritaat is Zegers voorzitter van de ethische commissie die zich buigt over dierexperimenteel onderzoek. “Dat vraagt veel tijd, maar dat is het waard. Juist ook de student-leden verrassen me, met hun frisse kijk. Als echte immunoloog heb ik wel een kanttekening: ons – ondersteunende – vakgebied is voor zoveel disciplines van belang, dat het soms ondeskundig wordt gebruikt door niet-immunologen. 'Praat eens met een immunoloog', denk ik dan.” 

Webdesign © 2012 Strik Design