'Vangen' hoe tolerantie in het darmstelsel werkt

Dr. Janneke Samsom, hoofd onderzoeksgroep IBD, Erasmus MC Rotterdam

Janneke Samsom

Het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam heeft de grootste populatie kinderen die aan IBD lijden van Nederland. Aan het hoofd van de onderzoeksgroep staat Janneke Samsom. Zij werkt nauw samen met Hankje Escher, hoofd van het IBD-expertisecentrum in het Sophia Kinderziekenhuis. “We zijn hier in de bijzondere omstandigheid dat de kliniek en het lab één groep vormen”, vertelt Samsom. “Alle kinderen die de kliniek diagnosticeert kennen we en kunnen we onderzoeken. Onze belangrijkste onderzoekslijn is mucosale immuunregulatie.”

De onderzoeksgroep van Janneke Samsom in het Erasmus MC/Sophia werkt veel aan adaptieve regulatie. “We kijken naar regulatoire T-cellen”, legt ze uit. “Als het lichaam onschadelijke eiwitten binnenkrijgt via voeding of van darmbacteriën, bouwt het actieve tolerantie tegen die eiwitten op. Om dat te kunnen 'onthouden' is het immuunsysteem afhankelijk van T-cellen. Omdat die zo belangrijk zijn, willen we graag weten welke factoren van invloed zijn op de inductie van die cellen.”

Vangen in modellen
Verschillende voedingseiwitten, zoals gluten, roepen verschillende reacties op in het immuunsysteem. Voor de behandeling van IBD en Coeliakie (verlies van tolerantie voor gluten) maakt Samsom in haar werk modellen van die reacties. “We willen daarin 'vangen' hoe tolerantie in het darmstelsel werkt”, verklaart ze. “Vervolgens willen we achterhalen wat er mis gaat bij IBD of Coeliakie. Daarvoor doen we bijvoorbeeld onderzoek naar interleukine-10 (IL-10), een belangrijk eiwit voor de tolerantie van de darmen. Door de 'regulatieroutes' te achterhalen die IL-10 in het gezonde immuunsysteem aflegt, krijgen we meer inzicht in de werking van tolerantie. We weten dat het lichaam IL-10 aanmaakt, maar nog niet op welke cellen dit effect heeft en of dit proces voor elk binnenkomend voedings- of microbieel eiwit hetzelfde verloopt.”

Remmen en stimuleren
De onderzoeken naar IBD in het Erasmus MC hebben al belangrijke stappen opgeleverd naar meer patiëntgericht onderzoek. Samsom: “IBD wordt nu nog vrij breed behandeld met T-cel remmende medicatie. Maar we willen veel specifieker kunnen ingrijpen. Daarvoor moet je precies weten welke cellen je op welk moment moet aanpakken: wat remmen en wat stimuleren? Dat proberen we te achterhalen.” Een belangrijk moment was het vinden van verschillende oppervlakte-eiwitten, 'markers', waarmee circulerende darm T-cellen kunnen worden herkend in perifeer bloed. “Want je kunt niet altijd darmweefsel afnemen”, verklaart Samsom. “We kunnen nu het kleine aantal darm T-cellen in het bloed zuiver in handen krijgen en analyseren in meerdere ziekte-stadia. Er is dus minder ruis op het immunologisch beeld van de patiënt: we kunnen zien hoe het met de activiteit van de cellen gaat en in het lab gericht cellen stimuleren of afremmen om de effecten te bekijken.”

Genetica en cellen
“Vroeger was ik vooral fundamenteel bezig”, vertelt Samsom. “Nu kijk ik daarnaast veel op klinisch niveau naar 13-, 14- en 15-jarigen. Gerd Bouma, Edward Nieuwenhuis en ik vullen elkaar goed aan. Zij zijn op andere terreinen bezig, zoals genetica en het aangeboren immuunsysteem, terwijl ik meer op T-cel regulatieniveau kijk. We maken allen deel uit van het Coeliakie-consortium, dat zich richt op het ontrafelen van glutenintolerantie. Dat is hard nodig, want ongeveer één op de honderd Nederlanders reageert niet goed op gluten. Er is dus nog werk aan de winkel.”



Webdesign © 2012 Strik Design