“Zo min mogelijk variabelen zoveel mogelijk meten en controleren”

Prof.dr. Edward Nieuwenhuis, kinderarts, moleculair immunoloog en medisch manager Wilhelmina Kinderziekenhuis Utrecht

Edward Nieuwenhuis

“We beginnen IBD een beetje te begrijpen. Daardoor weten we nu wat een mirakel het is dat niet iedereen IBD heeft”, zegt kinderarts, moleculair immunoloog en medisch manager prof. dr. Edward Nieuwenhuis van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht. “Er zijn zoveel variabelen in het spel. Welke veroorzaakt op welk moment welke vorm en fase van de ziekte? We weten het niet, de huidige geneesmiddelen zijn het resultaat van trial & error.”

Een kwart van alle IBD-gevallen begint op de kinderleeftijd, zegt Nieuwenhuis. “Zij hebben volgens ons een andere vorm van IBD dan de IBD die op volwassen leeftijd optreedt. Wij onderzoeken hun genexpressieprofielen tijdens de rustperioden die ontstaan dankzij medicijnen. Wat opvalt is dat die profielen totaal afwijken van die van gezonde mensen. 'Rust' is dus duidelijk geen afwezigheid van de ziekte.”
Er zijn nog veel meer mysteries. Nieuwenhuis ziet twee grote oplossingsrichtingen: “De eerste is systeembiologie: alle informatie in een complex bestand stoppen, zodat we nieuwe signaalwegen ontdekken en daaruit nieuwe oplossingen voor therapieën op maat ontwikkelen. Maar de populaties van IBD onder kinderen zijn te klein om deze weg te kunnen bewandelen.”

Next generation
Daarom moeten we het hebben van een nieuwe generatie diermodellen, concludeert hij. “Antwoorden krijg je door in je model de complexiteit zoveel mogelijk in te perken: zo min mogelijk variabelen zoveel mogelijk meten en controleren.” Muismodellen zijn vaak te complex om de drie pijlers van de pathogenese (microbiota, immuunsysteem en genetica) te checken. Nieuwenhuis kwam uit op....de zebravis. Nieuwenhuis: “In dit eerste zebravis-IBD-model ter wereld controleren we de hele microbiota. We kennen het hele zebravis-genoom en volgen de processen van het immuunsysteem bijvoorbeeld real time met 'lampjes'. We kunnen specifieke interventies uitvoeren en vervolgens de lichtgevende markers volgen om zeer fundamentele vragen te helpen oplossen.”
Een belangrijk vragencluster is: welk deel van de microbiota communiceert met de T- en B-lymfocyten van het adaptieve immuunsysteem? En welk deel met het aangeboren immuunsysteem? Hoe verloopt de interactie tussen deze drie grootheden?”

Wie is de baas?
Het gaat erom, wie de baas is. Nieuwenhuis: “Bepalen T-lymfocyten welke bacteriën worden toegelaten en zo ja, wie stuurt dan die T-lymfocyten aan? Het ontwikkelen van die kennis is de weg naar nieuw inzicht en uiteindelijk naar nieuwe behandelingen. De meeste huidige IBD-interventies hebben nog te weinig wetenschappelijke basis. IBD is waarschijnlijk een 'multi component disease'. We moeten succesvolle interventies zoals met anti-TNF nog beter bestuderen: hoe werkt het nu echt? Het kan bijna niet anders dan dat dit met meer te maken heeft dan alleen met TNF, maar we weten het niet. Er moeten nog i-tjes onder de puntjes worden gezet en niet andersom.”
Omdat er nog zoveel onbekend is, vindt Nieuwenhuis vanuit het perspectief van de mucosale immunologie de trials met pre- en probiotica in de mens onethisch. “Ze zijn wetenschappelijk ongefundeerd; we moeten eerst veel meer weten.”



Webdesign © 2012 Strik Design