Monoklonale antilichamen in de aanval tegen kanker

GENMAB - Prof.dr. Jan van de Winkel, CEO

Prof.dr. J.G.J. van de Winkel

Kanker is geen immunologische ziekte. Toch draagt immunologische kennis bij aan de strijd tegen kanker. Dat bewijst het biotechnologie bedrijf Genmab in Utrecht, ontwikkelaar van één van de 28 door de Amerikaanse autoriteiten als medicijn geregistreerde antistoffen. Volgens CEO prof.dr. Jan van de Winkel zijn de resultaten van Genmab's Arzerra tegen chronische lymfatische leukemie indrukwekkend.

Antistoffen zijn eiwitten met een belangrijke rol binnen de afweer. In ons lichaam herkennen antistoffen specifieke ziekteverwekkers. Soms is binding alleen voldoende om de ziekteverwekker uit te schakelen. In andere gevallen vernietigen afweercellen de met antistoffen bezette ziekteverwekker. Dat doet het lichaam zelf, maar het is ook mogelijk om op basis van immunologische kennis monoklonale antilichamen te maken. Deze grote moleculen kunnen als biotechnologisch medicijn optreden tegen ziekteverwekkers waartegen het lichaam zelf geen verweer heeft.
Antistoffen vormen inmiddels de snelstgroeiende categorie van kandidaat-geneesmiddelen binnen de (bio)farmaceutische industrie. Genmab is hierin actief. Het aan de beurs van Kopenhagen genoteerde bedrijf heeft 210 medewerkers, waarvan de meeste in Utrecht werken aan de ontwikkeling van humane antistoffen tegen kanker. Van de Winkel: “Kanker is geen immunologische ziekte. Maar er zijn moleculen - 'targets' - op kankercellen die betrokken zijn bij ongebreidelde celgroei. Je kunt antistoffen maken die zich aan die targets binden en deze cellen effectief uitschakelen. De selectiviteit is essentieel. Je wilt geen antistof die niet specifiek genoeg is en ook andere cellen in het lichaam bestrijdt.”

Gerichte therapie
Daarom heet het inzetten van antistoffen ook wel 'targeted therapy'. Van de Winkel: “Chemotherapie vormt momenteel de hoeksteen voor de behandeling van kanker. Chemotherapeutica remmen kanker, maar keren zich ook tegen andere sneldelende cellen. Daarom hebben deze middelen veel bijwerkingen. 'Targeted therapy' met antilichamen werkt specifieker en heeft veel minder bijwerkingen.”
Genmab heeft vorig jaar zo’n therapeutische antistof in Amerika kunnen registreren en dit jaar in Europa. Dit ofatumumab - merknaam Arzerra - werkt tegen chronische lymfatische leukemie. “Mogelijk ook tegen andere kankersoorten zoals Non-Hodgkin’s lymfoom, waarin diverse grote klinische onderzoeken lopen”, aldus Van de Winkel. “We hebben Arzerra in minder dan acht jaar op de markt gebracht, een recordtijd. Sinds 2006 werkt Genmab in de klinische onwikkeling van Arzerra samen met GlaxoSmithKline. De productie vindt plaats in fabrieken van het Zwitserse Lonza. Van de Winkel: “Partners zijn belangrijk voor het effectief uitvoeren van grootschalig klinisch onderzoek bij ziekten als Non-Hodgkin’s lymfoom, reumatoïde artritis en multiple sclerose.”

Frontlijn
Arzerra is allereerst op haar werking getest in patiënten die niet reageren op de beschikbare medicijnen, waaronder chemotherapie. “De resultaten waren indrukwekkend. Ongeveer de helft van de patiënten reageerde met objectieve verkleining van tumoren”, zegt Van de Winkel. “De uitstekende resultaten vormden de basis voor de snelle productregistratie.” In het algemeen geldt: hoe eerder in een ziekte een middel wordt toegepast, des te beter het werkt. Van de Winkel: “Inmiddels lopen er trials waarin ook minder zieke mensen Arzerra krijgen in combinatie met een relatief milde chemokuur. We hopen dat deze combinatie hetzelfde effect heeft als toepassing van agressieve chemotherapie, en dat Arzerra uiteindelijk meteen na diagnose ingezet zal worden.”

Webdesign © 2012 Strik Design