nummer 4, maart 2012, 30-03-2012, categorie: Transplantatie

Stamceltransplantatie: twee kanten van de medaille

Bob Löwenberg

Het beenmerg is de broedplaats van bloedcellen in ons lichaam. De 'moedercellen' in ons beenmerg produceren alle cellen die we nodig hebben om te leven, zoals de lymfocyten die de basis vormen van ons immuunsysteem. “Als het beenmerg niet goed functioneert, staat ons leven op het spel”, stelt prof. dr. Bob Löwenberg van ErasmusMC. “Stamceltransplantatie kan dan effectief zijn, maar ook risicovol. Er vindt veel onderzoek plaats om die risico's te beperken.”

Als ons beenmerg niet goed werkt, lopen we grote gezondheidsrisico's. Vaak hangt dit samen met onvoldoende productie van bepaalde bloedcellen, legt Bob Löwenberg uit: “Produceert het beenmerg te weinig bloedplaatjes, dan ontstaan er bloedingen. Een tekort aan rode bloedcellen leidt tot bloedarmoede. Gaat er iets mis met de aanmaak van witte bloedcellen, dan kan dat zelfs resulteren in leukemie.” Stamceltransplantatie kan deze aandoeningen genezen. Patiënteigen stamcellen laten zich probleemloos transplanteren. Krijgt een patiënt stamcellen van een donor, dan zitten er volgens Löwenberg twee kanten aan de medaille: “Allogene (niet-lichaamseigen) stamcellen werken effectiever tegen leukemiecellen dan autologe (lichaamseigen) stamcellen. Het immuunsysteem herkent allogene cellen als lichaamsvreemd en dat triggert een afweerreactie tegen de leukemiecellen. Maar ook gezonde weefsels kunnen worden aangevallen, waardoor de patiënt ziek wordt. Welke effecten optreden, hangt af van de soort en vorm van stamceltransplantatie.”

Pioniers
Stamceltransplantatie heeft de laatste tien jaar een hoge vlucht genomen. Vroeger werden stamcellen standaard uit beenmerg gewonnen, tegenwoordig kunnen ze met groeifactoren naar het bloed worden gedreven zodat ze gemakkelijker verzameld kunnen worden. “Een belangrijke ontwikkeling is de opzet van banken van HLA-getypeerde donoren”, legt Löwenberg uit. “Stamcellen worden steeds vaker na de geboorte 'gewonnen' uit de navelstreng en ingevroren. Deze transplantaten zijn betrekkelijk snel beschikbaar.” Veel onderzoek richt zich op het veiliger en minder gecompliceerd maken van stamceltransplantatie. Hoe? “Onder andere door te onderzoeken wat de beste donorkeuze is. HLA-typering draagt hier aan bij”, antwoordt Löwenberg. Nog belangrijker: “Stamcellen van een bloedverwant brengen minder gezondheidsrisico's met zich mee dan 'vreemde' cellen. Andere onderzoekers kijken naar de behandeling van infecties die ontstaan door beenmergtransplantatie als gevolg van een verzwakt immuunsysteem.” Belangrijk onderzoek, want stamceltransplantatie is de effectiefste behandeling tegen leukemie, maar ook de zwaarste. Gelukkig zijn Nederlandse wetenschappers van oudsher pioniers op dit gebied, vertelt Löwenberg: “Sinds in 1968 de eerste succesvolle klinische beenmergtranplantatie plaatsvond in Nederland hebben we veel bereikt. Door de ontwikkeling van gemodificeerde voorbereidingsschema's is de ingreep minder toxisch geworden. Verder hebben we meer transplantaatmogelijkheden. Omdat we ook de succesbepalende factoren van transplantatie beter kennen, kunnen we tegenwoordig veel exacter de 'plussen' en 'minnen' van de transplantatiekeuze afwegen.”

Webdesign © 2012 Strik Design