30-03-2012, categorie: Transplantatie

“Nieuwe basis voor donor-matching niertransplantatie op stapel”

Frans Claas

Frans Claas, Eurotransplant Reference Laboratory, LUMC

Sinds de ontdekking van witte bloedgroepen door Jon van Rood in 1967 zijn er steeds nieuwe dimensies in de HLA-typering gevonden. Volgens de meest recente inzichten ontwikkelt Eurotransplant nieuwe criteria voor het matchen van donoren met patiënten.“Voorkomen van  antistof-vorming wordt het leidende principe. Daarmee hopen we ook chronische afstoting te voorkomen”, aldus prof.dr. Frans Claas van het Eurotransplant Reference Laboratory in het Leidse LUMC.

Het matchen van vier rode bloedgroepen is overzichtelijk. “Het HLA-systeem is stukken complexer”, zegt Claas. “Al snel werden zestig verschillende groepen ontdekt.” Begin jaren negentig werd de conventionele bepaling van bloed- en HLA-groepen verlaten voor moleculaire methoden. Claas: “Nu blijken er inmiddels al meer dan vijfduizend verschillende HLA-groepen te zijn.” Bij niertransplantaties, waar patiënten met afweeronderdrukkende middelen worden behandeld wordt er maar voor een deel van deze antigenen gematcht.Voor twintig procent van de patiënten binnen Eurotransplant  is dan een optimale match mogelijk. Daarnaast zijn er goede suboptimale matches. Claas: “Tot voor kort was het aantal HLA-verschillen leidend. Inmiddels weten we dat sommige vreemde HLA's tot een agressieve immuunrespons leiden, terwijl het immuunsysteem andere verschillen niet eens opmerkt.”

Puzzelen
Recent is er nòg een factor ontdekt. Claas: “We weten nu welke plekjes, epitopen, op de HLA-moleculen de antistof-aanmaak veroorzaken. De vijfduizend verschillende HLA-moleculen  vertonen weliswaar veel verschillende combinatie en variaties, maar zijn terug te voeren op 150 verschillende epitopen. Stel, een donor heeft één zeldzaam HLA-molecuul. We kijken dan of de epitopen op dit molecuul misschien op andere HLA-moleculen van de patiënt aanwezig zijn.”

Het is afstrepen en hergroeperen. Genetica, immunologische laboratoriumtesten en ICT komen er in samen. Een computerprogramma geeft elke HLA-molecuul weer als een string epitopen. Het zoekt bij de afwijkende donor-moleculen in de patiënt naar epitopen op andere HLA-moleculen die dit afwijkende molecuul kunnen compenseren. Claas: “Dit systeem kan de afweerreactie met antilichamen echt voorspellen.”   

Nieuwe criteria
Vanwege het toegenomen inzicht ligt de driejaars overleving na een niertransplantatie nu op vijfennegentig procent. “Het grote probleem is overleving op lange termijn”, stelt Claas. “Vaak treedt uiteindelijk toch chronische afstoting op. We vermoeden dat we dit met de verfijnde epitopen matching grotendeels kunnen ondervangen. We zijn bezig nieuwe matchingscriteria te formuleren. Het duurt natuurlijk nog wel jaren voordat we de gevolgen van de recente nieuwe inzichten in de praktijk kunnen aantonen. ”

Leendert van der Ent

Webdesign © 2012 Strik Design